İnsan Ömrünün Şifresi Yeniden Yazılıyor: Genetik Etki Beklenenden Çok Daha Güçlü
Bilim dünyasında uzun yıllardır tartışılan “İnsan ömrünü genler mi yoksa yaşam tarzı mı belirler?” sorusu, ezber bozan bir araştırmayla yeniden gündeme geldi.
Science dergisinde yayımlanan çalışma, insan yaşam süresi üzerindeki genetik etkinin sanılandan çok daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Araştırma, İsrail’deki Weizmann Bilim Enstitüsü bünyesinde yürütüldü ve yaşlanma bilimine bakışı kökten değiştirebilecek sonuçlar ortaya koydu.
Araştırmanın Arkasındaki İsim: Prof. Uri Alon
Çalışmanın baş araştırmacısı Uri Alon, ekibiyle birlikte biyolojik yaşlanmanın genetik temellerini incelemek için yıllardır kullanılan yöntemleri sorguladı. Alon’a göre bugüne kadar yapılan birçok çalışmanın kritik bir metodolojik hatası vardı.
“Dışsal Ölüm Nedenleri” Genetik Etkiyi Gizliyordu
Kazalar ve Salgınlar Hesabı Bozdu
Önceki araştırmalar, insan ömründe genetiğin payını genellikle %6 ile %33 arasında hesaplıyordu. Ancak Prof. Alon’a göre bu sonuçlar, gerçeği tam olarak yansıtmıyordu.
Çünkü bu çalışmalarda;
Trafik kazaları
Cinayetler
Salgın hastalıklar
Çevresel felaketler
gibi biyolojik yaşlanmadan bağımsız “dışsal ölüm nedenleri”, yaşlanma sürecinin bir parçasıymış gibi değerlendirilmişti. Bu durum, genetiğin gerçek etkisini perdeliyordu.
İkiz Verileriyle Yeni Matematiksel Model
Biyolojik Yaşlanma Ayrıştırıldı
Araştırma ekibi, bu sorunu aşmak için Danimarka ve İsveç’teki binlerce ikiz çiftine ait uzun dönemli verileri analiz etti. Tek yumurta ikizleri üzerinden yürütülen çalışmada, dışsal ölüm nedenlerini biyolojik yaşlanma sinyalinden ayıran özgün bir matematiksel model geliştirildi.
Bu model sayesinde ilk kez “gerçek biyolojik yaşlanma” ile rastlantısal ölümler net biçimde ayrıştırılabildi.
Sonuç Net: %50 Genetik, %50 Diğer Faktörler
Yaşam Süresinde Dengeli Ama Sert Bir Bölüşüm
Dışsal faktörler denklemden çıkarıldığında ortaya çarpıcı bir tablo çıktı:
Biyolojik yaşlanma sürecinin %50’si doğrudan genetik miras tarafından belirleniyor.
Bu sonuç, bugüne kadar kabul edilen genetik etki oranlarının neredeyse iki katı anlamına geliyor.
Uzun Yaşamın Diğer Yarısı Ne?
Genler Kadar Yaşam Tarzı da Önemli
Araştırmacılara göre yaşam süresinin geri kalan %50’lik kısmı şu faktörlerden oluşuyor:
Yaşam tarzı: Dengeli beslenme, fiziksel aktivite, sigara ve alkol kullanımı
Sosyal çevre: Güçlü sosyal bağlar, yalnızlık düzeyi, stres yönetimi
Biyolojik rastlantılar: Hücre bölünmesi sırasında ortaya çıkan şans faktörleri
Çalışmanın yazarlarından Ben Shenhar, özellikle ileri yaşlarda çevresel koşulların ve yaşam tarzının etkisinin daha belirgin hale geldiğini vurguluyor.
100 Yaşını Geçenlerin Ortak Noktası: “Koruyucu Genler”
Hastalıksız Uzun Yaşam Mümkün mü?
Araştırma, ABD’de 100 yaşını aşmış bireylerin kardeşleri üzerinde de test edildi. Sonuçlar burada da değişmedi:
Genetik etkinin payı yine yaklaşık %50.
Daha da dikkat çekici olan ise şu bulgu oldu:
100 yaşını aşan bireylerin yaklaşık %20’si,
Hayatları boyunca hiçbir ciddi hastalık geçirmeden bu yaşlara ulaşmıştı.
Bu durum, bazı bireylerin hastalıklara karşı direnç sağlayan özel “koruyucu genlere” sahip olduğu fikrini güçlendirdi.
Yaşlanma Karşıtı Tedaviler İçin Yeni Bir Kapı
Tıp Dünyasında Büyük Umut
Prof. Uri Alon, bu keşfin yalnızca istatistiksel bir bulgu olmadığını, tıbbi uygulamalar açısından devrimsel bir potansiyel taşıdığını belirtti.
Bu koruyucu genlerin belirlenmesiyle gelecekte:
Yaşlanma hızını yavaşlatan
Alzheimer, kalp hastalıkları ve kanser gibi yaşa bağlı birçok hastalığı aynı anda hedef alan
Kişiye özel tedavilerin
geliştirilmesi hedefleniyor.
İnsan, Artık “İstisna” Değil
Brighton Üniversitesi’nden yaşlanma uzmanı Richard Faragher, çalışmaya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeyi kullandı:
“Bu araştırma, insanı yaşlanma çalışmalarında istisnai bir vaka olmaktan çıkarıyor. Hayvan modellerinde başarılı olan yaşlanma karşıtı yaklaşımların insanlara da uygulanabileceğini gösteriyor.”
Bilimde Yeni Bir Dönem
Uzmanlara göre bu çalışma, yaşlanmayı kader olmaktan çıkarabilecek bilimsel sürecin en güçlü kilometre taşlarından biri olarak görülüyor.
Genetik miras değiştirilemese de, bu mirasın nasıl çalıştığını anlamak, insan ömrünü uzatmanın anahtarı olabilir.
