Çocuk Adaletinde Yeni Dönem: Diversiyon Modeli Masada
TBMM Suça Sürüklenen Çocukları Araştırma Komisyonu, Türkiye’de çocuk adalet sistemini kökten değiştirebilecek yeni bir modeli gündemine aldı. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanı Meral Gökkaya’nın komisyona yaptığı sunumda, “Diversiyon” (Sistem Dışına Çıkarma) modeli detaylarıyla anlatıldı.
Amaç, suça sürüklenen çocukların ceza sistemi içinde damgalanmasını önlemek ve onları adli sicil yükü olmadan topluma kazandırmak.
Mahkeme Yerine Rehabilitasyon
“Suçlu Kimliği”nin Önüne Geçilmesi Hedefleniyor
Diversiyon modeli, özellikle ilk kez ve basit suçlara karışan çocukların doğrudan mahkeme sürecine sokulmamasını öngörüyor. Bunun yerine, eğitim, psikolojik destek ve sosyal rehabilitasyon programları devreye alınacak.
Meral Gökkaya, sistemin temel felsefesini şu sözlerle açıkladı:
“Çocuğu mahkemeye çıkarmak ya da cezaevine göndermek her zaman caydırıcı olmuyor. Yargılanma süreci bazen çocuğun kendini ‘suçlu’ olarak tanımlamasına neden oluyor. Biz, bu döngüyü kırmayı hedefliyoruz.”
Yeni modelle birlikte çocuğun adli sicil kaydı oluşmadan, suça iten davranış kalıplarından uzaklaştırılması amaçlanıyor.
Sistem Nasıl İşleyecek?
Aile Onayı ve Program Şartı
Diversiyon modelinde çocuğun ve ailesinin onayı temel şart olarak öne çıkıyor. Uygulama kapsamında:
Çocuk, belirlenen eğitim ve rehabilitasyon programına katılacak
Sosyal hizmet uzmanları ve psikologlar süreci takip edecek
Programın başarıyla tamamlanması halinde soruşturma dosyası kapatılacak
Program kurallarına uyulmaması durumunda ise yargı süreci kaldığı yerden devam edecek.
Bu yaklaşım, ceza yerine sorumluluk bilinci kazandırmayı ve sosyal uyumu güçlendirmeyi hedefliyor.
Dünya Örnekleri Yakından İnceleniyor
Adalet Bakanlığı, modeli oluştururken Avrupa’daki başarılı uygulamaları referans alıyor.
Hollanda – HALT Sistemi
Hollanda’da uygulanan HALT sistemi, 18 yaş altındaki çocukların hırsızlık gibi suçlarda özel eğitim ve danışmanlık programlarına yönlendirilmesini sağlıyor. Polis ve savcı, dava açmadan önce alternatif çözüm imkânı sunabiliyor.
Almanya ve İtalya
Bu ülkelerde ceza ehliyeti yaşı 14 olarak kabul ediliyor. 14–21 yaş aralığındaki gençler için spor, gönüllü çalışma ve sosyal aktivite odaklı diversiyon programları uygulanıyor.
İngiltere
İngiltere’de aile sorumluluğu ön planda tutuluyor. Ailenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda idari para cezaları uygulanırken, programa uyum gösteren çocukların adli sicili temiz kalıyor.
“Ceza Değil, İkinci Şans”
Uzmanlar, çocukların erken yaşta ceza sistemiyle tanışmasının ileride tekrar suça yönelme riskini artırabileceğine dikkat çekiyor. Diversiyon modeli ise cezalandırma yerine “ikinci şans” yaklaşımını benimsiyor.
TBMM’de yapılacak değerlendirmelerin ardından modelin yasalaşması halinde, Türkiye’de çocuk adalet sisteminde önemli bir paradigma değişikliği yaşanması bekleniyor. Amaç, çocukları adliye koridorlarından uzak tutarak eğitim ve sosyal destek mekanizmalarıyla yeniden topluma kazandırmak.
