Tütünün Toplum Sağlığına ve Ekonomiye Ağır Bedeli
Cumhurbaşkanlığı Sağlık Politikaları Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, tütün ürünlerinin Türkiye’de yol açtığı sağlık ve ekonomik yıkımı dikkat çekici verilerle gözler önüne serdi. Ergüder, sigara kullanımının yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, doğrudan kamu sağlığını ve ülke ekonomisini etkileyen yapısal bir sorun olduğunu vurguladı.
Türkiye Ekonomisine Yıllık 24 Milyar Dolarlık Yük
Prof. Dr. Ergüder, tütün kullanımının Türkiye ekonomisine yıllık maliyetinin yaklaşık 24 milyar dolar seviyesinde olduğunu açıkladı. Bu maliyetin; sigaraya bağlı hastalıkların tedavisi, erken ölümler nedeniyle oluşan iş gücü kaybı, üretkenlik düşüşü ve ithal edilen yüksek maliyetli ilaç harcamalarından kaynaklandığını belirtti. Ergüder’e göre bu tablo, yalnızca sağlık sistemi açısından değil, kamu maliyesi açısından da sürdürülebilir değil.
“Bu Tabloyu Değiştirmenin Yolu Fiyat Devriminden Geçiyor”
Mevcut tabloyu tersine çevirmek için caydırıcı fiyat politikalarının hayata geçirilmesi gerektiğini ifade eden Ergüder, tütünle mücadelede en etkili aracın vergilendirme olduğunu söyledi. “Fiyatlar gerçek değerini yansıtmadıkça tüketim azalmaz” diyen Ergüder, sigara fiyatlarının uzun süredir alım gücü karşısında eridiğine dikkat çekti.
Dünya Sigara Fiyatlandırmasında Benzin Paritesini Kullanıyor
Uluslararası alanda yaygın olarak kullanılan “benzin paritesi” kriterine değinen Ergüder, birçok ülkede bir paket sigara fiyatının ortalama 5 litre benzin fiyatına eş değer olduğunu hatırlattı. Bu hesaba göre Türkiye’de bir paket sigaranın en az 300 TL olması gerektiğini ifade eden Ergüder, mevcut fiyatların tüketimi caydırmak yerine teşvik eder hale geldiğini söyledi.
“Mevcut Fiyatlar Tüketimi Teşvik Ediyor”
Prof. Dr. Ergüder, sigara fiyatlarının enflasyon karşısında yeterince artırılmamasının ciddi bir sorun yarattığını belirterek, “Bugünkü fiyatlar, özellikle gençler ve düşük gelir grupları için erişilebilir durumda. Bu da tütün kullanımını azaltmak yerine normalleştiriyor” değerlendirmesinde bulundu.
OECD ve Avrupa’da En Ucuz Tütün Ürünleri Türkiye’de
Türkiye’nin şu anda OECD ve Avrupa ülkeleri arasında tütün ürünlerinin en ucuz satıldığı ülkelerden biri olduğunu söyleyen Ergüder, bu durumun tütün kontrolü açısından büyük bir dezavantaj yarattığını ifade etti. Özellikle 2013 yılından bu yana sigara fiyatlarının enflasyonla paralel artırılmamasının, sigara içme oranlarının yüksek kalmasına neden olduğunu savundu.
Geçmiş Veriler Fiyat Artışının Etkisini Kanıtlıyor
Tütün kontrolüne ilişkin istatistikleri paylaşan Ergüder, 2008–2012 döneminde yapılan vergi ve fiyat artışları sayesinde sigara kullanımının yüzde 14 oranında azaldığını hatırlattı. Ayrıca yapılan araştırmalara göre, sigara fiyatlarında gerçekleşen her yüzde 10’luk artışın, tüketimi ortalama yüzde 8 oranında düşürdüğünü belirtti.
Sigara Fiyatı ile Enflasyon Arasında Doğrudan Bağ Yok
Sigara fiyatlarının artırılmasının enflasyonu yükselteceği yönündeki iddialara da değinen Ergüder, 2002–2019 yıllarına ait verilerin, sigara fiyatları ile genel enflasyon arasında doğrudan bir korelasyon olmadığını ortaya koyduğunu söyledi. Bu nedenle fiyat artışlarının ekonomik istikrar açısından tehdit olarak görülmemesi gerektiğini ifade etti.
“Kaçakçılık Söylemleri Bilimsel Dayanaktan Yoksun”
Tütün endüstrisinin sıkça dile getirdiği “fiyat artarsa kaçakçılık artar” argümanına da yanıt veren Ergüder, bu iddiaların bilimsel verilerle desteklenmediğini belirtti. Asıl sorunun kaçakçılık değil, sigaranın neden olduğu sağlık harcamaları ve üretim kaybı olduğuna dikkat çekti.
“Caydırıcı Fiyat Politikası En Rasyonel Çözüm”
Açıklamalarının sonunda Ergüder, “Sağlık sistemimizin sırtındaki 24 milyar dolarlık yükü hafifletmenin en rasyonel ve etkili yolu, güçlü vergilendirme ve caydırıcı fiyat politikalarıdır” dedi. Ergüder, tütünle mücadelenin kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğini ve fiyat politikasının bu mücadelenin merkezinde yer alması gerektiğini vurguladı.
